قلعهء پنجشنبه در حوالى ميان قلعه ، در جلگهء زر افشان واقع شده . زمانى كه امير نصر اللّه خان به عزم تصرّف بخارا لشكر كشيد ، چند روز در قلعهء پنجشنبه اطراق داشت ؛ از آنجا به طرف بخارا شتافت و پنجاه و يك روز شهر را حصار داد تا عاقبت به يارى و تزوير حكيم كوشبيگى و اياز بيگ توپچى - كه شرح حال آنها را به تفصيل نگاشته‌ايم - روز بيست و هفتم شهر رمضان سال 1242 هجرى بخارا را مفتوح داشته ، پس از مدتى حكيم كوشبيگى و اياز بيگ را در عوض آن خدمات به كيفر رسانيد . مير حيدر روز چهارم ماه ربيع الاوّل 1242 هجرى جهان را بدرود نموده ، مير حسين تورى به جاى پدر جلوس كرد . حكمرانى او هفتاد و پنج روز طول كشيد - وى را حكيم كوشبيگى به دست ديگران مسموم كرد و شرح اين قصّه را در مندرجات گذشته نوشته‌ايم - پس عمر خان برادر كوچك خود را به بخارا احضار نموده ، جهان را وداع گفته ، عمر خان روز نوزدهم ماه دكابر مطابق سال 1826 ميلادى بر تخت حكمرانى بخارا جلوس نموده ، مدّت حكمرانى عمر خان چهار ماه بود . پس نصر اللّه خان در شانزدهم ماه آپرل بخارا را مسخّر كرد و صاحب تخت حكمرانى گرديد . عزّت اللّه مىنويسد : چون نصر اللّه خان امارت بخارا را يافت ، مخارج زيادى به عمر خان برادر خود داده او را به زيارت و حجّ بيت اللّه الحرام فرستاد . اغلب در مجالس خود در حضور عامه چنين بيان مىكرد كه ، من بخارا را به زور شمشير و بازوى خويش به حيطهء تصرّف در آوردم ؛ و محض همين بود كه حكيم كوشبيگى و اياز بيگ را كشت تا در هنگام تقرير اين سخن از كسى شرم و آزرم نداشته باشد و تا آن دو تن حيات داشتند اغلب خاطر « 1 » نصر اللّه خان مشوّش بود تا اينكه به مجازات خدمات خور رسيدند . كوندوز شهرى است در حوالى فرخ و گرمى « * » واقع شده . رود خلوم « * * » از جانب مغربى و از

--> ( 1 ) . اساس : خواطر . * . كذا در اساس . * * . خلوم / خلم .